ДАШТ-2026: Их мөнгөний эргэлт ба эдийн засгийн нөлөө

2026 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ нь түүхэнд анх удаа 48 баг оролцож, 104 тоглолт явагдсан хамгийн том спортын арга хэмжээ болон зохион байгуулагдлаа. Тэмцээн дууссаны дараах санхүүгийн нэгдсэн дүнгээс харахад уг ДАШТ нь ФИФА-гийн хувьд рекорд ашигтай байсан ч зохион байгуулагч зарим хотууд болон татвар төлөгчдөд тодорхой хэмжээний санхүүгийн дарамт, хохирол үлдээсэн үр дүн гарлаа.

Катар-2022 шиг цоо шинэ хот, цэнгэлдэх барих шаардлага байгаагүй тул 2026 оны тэмцээн нь дэд бүтцийн хувьд харьцангуй зардлыг хэмнэж чадсан юм.

ФИФА-гийн шууд зардлууд: ФИФА-гаас тэмцээний зохион байгуулалт, логистик, шагналын фонд (48 багт хуваарилсан), хэвлэл мэдээлэл болон багуудын бэлтгэлд нийт 5.8 тэрбум ам.доллар зарцуулсан.

Орон нутгийн болон хотуудын төсөв: 16 зохион байгуулагч хот (АНУ-ын 11, Канадын 2, Мексикийн 3) аюулгүй байдлыг хангах, замын хөдөлгөөн зохицуулах, Фан-Фест (Fan Fest) бүсүүдийг байгуулахад нийтдээ 3.6 тэрбум ам.доллар зарцуулсан нь анх төлөвлөснөөс 15-20%-иар давсан үзүүлэлт болов.

ФИФА 2023–2026 оны санхүүгийн циклдээ нийт 11.2 тэрбум ам.долларын орлого олж, спортын түүхэн дэх хамгийн өндөр орлоготой тэмцээнийг тэмдэглэлээ.

Тэмцээний турш баруун ба зүүн эрэг дамнан 5 сая гаруй гадаадын болон дотоодын жуулчид аялсан нь Хойд Америкийн бүс нутгийн эдийн засагт 5.2 тэрбум ам.долларын цэвэр эдийн засгийн нөлөө (economic impact) үзүүлсэн гэж шинжээчид дүгнэв.

Зочид буудал, агаарын тээвэр, ресторан, зоогийн газруудын орлого тэмцээний сард дунджаар 35-50%-иар өссөн.

Тэмцээний бэлтгэл ба зохион байгуулалтын дагуу богино болон дунд хугацааны 45,000 гаруй ажлын байр шинээр үүсэж, орон нутгийн орлогыг дэмжсэн.

АНУ-ын томоохон биш хотууд (Канзас Сити, Цинциннати г.м) болон Мексикийн Монтеррей, Гвадалахара хотууд дэлхийн аялал жуулчлалын картад байр сууриа бэхжүүлж чадлаа.

Энэ удаагийн ДАШТ нь санхүүгийн хувьд ашигтай мэт харагдавч зарим салбар болон орон нутгийн иргэдийн хувьд тодорхой хэмжээний "хохирол" үлдээсэн.

ФИФА-гийн дүрэм ёсоор тус байгууллага орлогын болон борлуулалтын татвараас бүрэн чөлөөлөгдсөн. Гэтэл аюулгүй байдлын асар өндөр зардал (цагдаа, цэрэг, кибер хамгаалалт) болон нийтийн тээврийн нэмэлт зардлыг орон нутгийн татвар төлөгчдийн мөнгөөр санхүүжүүлсэн. Жишээ нь, Нью Жерси болон Лос Анжелес хотууд аюулгүй байдалд анх төсөвлөснөөсөө 40% илүү буюу зуу зуун сая доллар илүү зарцуулж, орон нутгийн төсөвт нь цоорхой үүссэн.

Тэмцээн болж өнгөрсөн 16 хотод орон сууцны богино хугацааны аренда (Airbnb) болон зочид буудлын үнэ 200-300%-иар огцом өссөн. Энэ нь тухайн хотуудын дотоодын иргэдэд үнийн өсөлтийн асар том дарамт болж буусан.

ФИФА цэнгэлдэх хүрээлэнгүүдийн эргэн тойронд "Брэнд хамгаалалтын бүс" тогтоож, албан ёсны ивээн тэтгэгч биш орон нутгийн жижиг бизнес, зоогийн газруудыг худалдаа хийхийг хориглосон. Үүний улмаас орон нутгийн бизнесийнхэн тэмцээний үеэр хүлээж байсан орлогоо олж чадалгүй, зөвхөн транс-үндэсний корпорацууд ашгийг нь хүртсэн гэх шүүмжлэл гарсан.

Гурван улс дамнан багууд ба үзэгчид байнга агаарын тээврээр зорчсон нь түүхэнд байгаагүй их хүлэмжийн хийн дарамтыг (carbon footprint) үүсгэсэн. Байгаль орчны байгууллагууд үүнийг ДАШТ-ий хамгийн том "харанхуй тал" гэж нэрлэсэн юм.

ДАШТ-2026 нь санхүүгийн хувьд ФИФА-д асар том ялалт авчирсан тэмцээн болж өнгөрлөө. Бэлэн дэд бүтцийг ашигласан нь ашигт ажиллагааг дээд цэгт нь хүргэсэн.

Ялагч тал нь ФИФА (11.2 тэрбум долларын рекорд орлого) болон дэлхийн хэмжээний зочид буудал, агаарын тээврийн сүлжээнүүд бол хохирогч/хлдагдалтай хэсэг нь орон нутгийн татвар төлөгчид (аюулгүй байдлын илүүдэл зардлыг төлсөн), үнийн өсөлтөд өртсөн иргэд болон ФИФА-гийн маркетингийн бүсээс шахагдсан жижиг бизнесүүд болж үлдэж байна.