Хормузын хоолойн хямрал: АНУ-Иран ахиад “буудалцаан” эхлүүлэв

АНУ-ын зэвсэгт хүчин өнгөрсөн ням гаригийн орой Ираны нутаг дэвсгэрт дахин шинэ цохилт өгснөөр хоёр улсын хооронд хэдэн өдөр дараалан үргэлжилж буй цэргийн мөргөлдөөн улам даамжирлаа. Ираны төрийн мэдээллийн хэрэгслүүдийн дамжуулснаар, тус улсын баруун өмнөд хэсэгт өгсөн АНУ-ын цохилтын улмаас нэг хүн амиа алдаж, дөрвөн хүн шархадсан байна.

Энэхүү халдлагын дараа хэдхэн цагийн дотор Ираны Исламын хувьсгалт гвардын корпус (ИХГК) хариу арга хэмжээ авч, Кувейт, Йордан, Бахрейн улсууд дахь АНУ-ын цэргийн баазуудад цохилт өгснөө мэдэгдэв. Түүнчлэн Иран улс бүс нутгийн зуучлагч орон болох Катар болон Арабын Нэгдсэн Эмират Улс (АНЭУ) зэрэг АНУ-ын холбоотон орнууд руу өргөн хүрээтэй халдлага үйлдсэн нь мөргөлдөөний цар хүрээг үлэмж тэллээ. Катар улс өмнө нь өнгөрсөн дөрөвдүгээр сараас хойш, харин АНЭУ тавдугаар сараас хойш ямар нэгэн халдлагад өртөөгүй байсан юм. Би-Би-Си (BBC) агентлаг Йордан улсад болсон халдлагын талаар АНУ-ын Төв командлалаас (Centcom) албан ёсны тайлбар авахаар хандсан байна.

Эдгээр ээлж дараалсан зэвсэгт мөргөлдөөнүүд нь өнгөрсөн зургаадугаар сард байгуулсан АНУ-Ираны түр хэлэлцээрийн ирээдүйг бүрхэг болгоод зогсохгүй, олон улсын стратегийн чухал зам болох Хормузын хоолой нээлттэй эсэх талаарх зөрчилдөөнтэй мэдэгдлүүдийг дагуулж байна. Ираны тал уг усан замыг нөхцөл байдал тогтворжих хүртэл тодорхойгүй хугацаагаар хаасан гэж мэдэгдэж байгаа бол АНУ-ын тал тус хоолойг бүрэн нээлттэй хэвээр байгаа хэмээн зөрүүтэй мэдээлж байна. Гэхдээ усан замын хөдөлгөөн эрс багассан байдалтай байна.

АНУ-ын Төв командлалын (Centcom) мэдээлснээр, ням гаригийн оройн 17:00 цагт (BST цагаар 22:00) Ираны эсрэг ээлжит агаарын цохилтуудыг эхлүүлсэн байна. Уг ажиллагааны явцад Ираны агаарын довтолгооноос хамгаалах систем, эргийн радарын станцууд, түүнчлэн пуужин болон нисгэгчгүй нисэх төхөөрөмжийн (дрон) баазууд зэрэг цэргийн хэдэн арван чухал байгууламжийг устгаснаа уламжлав. Centcom-ын зүгээс "Иран улсын үндэслэлгүй түрэмгийлэл, дарамт шахалт, заналхийлэл болон дур мэдэн гаргасан мэдэгдлүүдийг үл харгалзан, АНУ-ын зэвсэгт хүчин худалдааны хөлөг онгоцнуудын чөлөөтэй зорчих эрхийг баталгаажуулахад бэлэн байна" гэж мэдэгдсэн юм. АНУ-ын Төв командлалын энэхүү албан ёсны мэдээллээс хэдхэн минутын өмнө Ираны төрийн телевизээр Сирик, Кешм, Бандар-Аббас, Жаск хотуудад хүчтэй дэлбэрэлт болсон талаар мэдээлж байв. Ираны ИРНА (IRNA) агентлаг Хузестан мужийн аюулгүй байдал, хууль сахиулах асуудал эрхэлсэн орлогч дарга Валиолла Хаятигийн хэлснийг эш татан "Даваа гаригийн өглөө Америкийн дайсны үйлдсэн халдлагын улмаас нэг хүн амь үрэгдэж, дөрвөн хүн шархадлаа" хэмээн баталжээ.

Ням гаригт болсон энэхүү шинэ довтолгоо нь АНУ-ын зэвсэгт хүчин Бямба гаригийн орой Ираны цэргийн 140 байгууламжид цохилт өгсний үргэлжлэл байв. Эдгээр ширүүн тулааны улмаас дэлхийн усан замаар тээвэрлэгддэг нийт түүхий нефть болон шингэрүүлсэн байгалийн хийн (LNG) 20 орчим хувь нь дамжин өнгөрдөг Хормузын хоолойг нээж, мөргөлдөөнийг бүрмөсөн зогсоох зорилготой байсан гал зогсоох түр хэлэлцээр ийнхүү цуцлагдах аюулд орлоо. Саяхан АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Ираны талаас хийсэн халдлагууд нь гал зогсоох хэлэлцээр нэгэнт дуусгавар болсныг илтгэж байна гэж мэдэгдсэн бол Ираны Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчи АНУ-ыг тохиролцоогоо зөрчсөн хэмээн буруутгав. Гэсэн хэдий ч Ерөнхийлөгч Трамп хэлэлцээрийн үйл явцыг сэргээхийн тулд зуучлагч орнууд идэвхтэй ажиллаж байгаа бөгөөд яриа хэлэлцээ цаашид үргэлжлэх болно гэдгийг тэмдэглэсэн байна.

Үүссэн нөхцөл байдалтай холбоотойгоор Даваа гаригт Азийн зах зээл дээр газрын тосны үнэ огцом өссөөр байна. Брент (Brent) маркийн түүхий нефтийн үнэ 4.3%-иар өсөж, баррель нь 79.26 ам.долларт хүрсэн бол АНУ-ын түүхий нефтийн үнэ мөн адил 4.3%-иар өсөж, 74.50 ам.доллар болов. Олон улсын бөөний худалдааны зах зээл дэх эрчим хүчний үнэ сүүлийн саруудад мөргөлдөөний явцаас шалтгаалан маш тогтворгүй байгаа юм. Өнгөрсөн хоёрдугаар сарын 28-нд АНУ болон Израиль улс Иранд цохилт өгсний дараахан Тегераны эрх баригчид Хормузын хоолойн тээвэрлэлтийг үндсэнд нь хаагаад байсан билээ. Хэдийгээр газрын тосны үнэ ийнхүү эргэн өсөж байгаа ч дөрөвдүгээр сарын сүүлчээр Брент маркийн нефтийн үнэ баррель нь 120 ам.доллароос давж байсан үеийнхтэй харьцуулахад харьцангуй доогуур түвшинд хэвээр байна.