Хөшигийн хөндийн хаалттай засаглал

Эрчим хүчний сайд асан Н.Тавинбэх нарын баривчилгаатай холбоотойгоор хоёр улсын хамтарсан компаниуд олон нийтийн анхаарлыг татав.

Хамтарсан гэх нэртэй нээлттэй ч юм шиг, хаалттай ч юм шиг хяналтаас гадуур яваа компани цөөн биш болсон.

Тухайлбал, “Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал” ТӨХХК-ийн хувь эзэмшдэг “Нью Улаанбаатар интернэйшнл эйрпорт” ХХК /НУБИЭ/ байна.

Чингис хаан олон улсын нисэх буудлын менежментийг хариуцах 15 жилийн гэрээ хийж, зах зээлд давамгай байдалтай үйл ажиллагаа явуулдаг тус компанийн 49 хувь нь Монгол Улсын төрийн өмчийнх. Япон улсыг төлөөлж, 51 хувийг “Жапан эйрпорт менежмент” ХХК эзэмшдэг.

Шударга өрсөлдөөн хэрэглэгчийн төлөө газраас 2021 онд “Нью Улаанбаатар интернэйшнл эйрпорт” ХХК-ийг давамгай байдлаа ашиглан Өрсөлдөөний тухай хуулийг зөрчсөн гэж 6 сая төгрөгийн торгууль ногдуулж, хууль бусаар олсон 208 сая төгрөгийг хураан авах арга хэмжээ авсан байдаг. Хэдийгээр хоёр улсын хамтарсан компани гэдэг ч улстөрийн хамаарал бүхий хүмүүсийг удирдах албан тушаалд тавьсан тухай мэдээллүүд ч нийтэд ил болж байв.

Харамсалтай нь, энэ компанийн “санхүүгийн тайлан нь олон нийтэд нээлттэй бус” гэдгийг “Жайка”-гийн үнэлгээнд дурдсан байгаа юм. Үнэхээр албан ёсны сайтад нь санхүүгийн тайлан, хяналт шалгалтын талаар нээлттэй мэдээлэл алга.

Засгийн газрын Төрийн өмчит хуулийн этгээдийн нээлттэй мэдээллийн сайтаас шүүж үзвэл “Нью Улаанбаатар интернэйшнл эйрпорт” ХХК-ийн 49 хувийг эзэмшигч “Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал” ТӨХХК нь 2023 онд 229 сая төгрөгийн алдагдалтай ажилласан байгаа юм.

Зам тээврийн яамны хяналт шалгалтаар 2025 оны зургадугаар сарын 30-ны өдрийн байдлаар хамтарсан компанийн орлого 75.2 тэрбум төгрөг байна. Өнгөрсөн оны мөн үеэс 14 хувиар өссөн үзүүлэлт бөгөөд төсөвт төлөх төлбөрийн дүн нь 37.4 тэрбум төгрөгт хүрсэн гэж гарчээ. Гэхдээ Зам тээврийн яамнаас хуулийг дагуу холбогдох мэдээллийг шилэн дансанд байршуулахыг зөвлөмж болгожээ.

“Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал” ТӨХХК-ийн үйл ажиллагаанд ҮАГ-аас хамгийн сүүлд 2021 онд хяналт шалгалт хийжээ. Хамтарсан компани байгуулагдсанаас хойш Зам тээврийн сайдын эрхлэх асуудлын хүрээний байгууллагуудын санхүүгийн нэгтгэсэн тайланд оруулж мэдээлэх болсон байна.

Энэхүү тайланд 2024 онд “Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал” ТӨХХК-аас 89.5 сая төгрөгийн зөрчил илэрч, 3 албан шаардлага хүргүүлсэн байна. Гэхдээ зөрчил хамтарсан компанид хамааралтай эсэх нь бас л тодорхойгүй.

“Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал” ТӨХХК-ийн 2024 оны тайланд “НУБИЭ” ХХК-ийн эдийн засгийн үр ашгийг хувьцаа эзэмшигчдэд ногдол ашиг хуваарилах нөхцөл бүрдсэн гэжээ. Мөн санхүүгийн тайлан, бизнес төлөвлөгөөтэй ТУЗ-ийн гишүүд танилцсан бөгөөд татварын маргааны асуудал, үйлдвэрчний эвлэлтэй холбоотой маргаанд хуульч хөлслөн ажиллуулах болсон гэх зэрэг мэдээллийг дурдсан байна. ТУЗ-д нь Монголын талаас Зам тээврийн яам, Төрийн өмчийн бодлого зохицуулалтын газар, Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал ТӨХХК-ийн дарга нар багтдаг. Санхүүгийн тайлантай энэ гурван дарга танилцсан гэх мэдээллээс өөр бодит тоо баримт ховор юм.

Тэгэхээр “Нью Улаанбаатар интернэйшнл эйрпорт” ХХК бол Хөшигийн хөндийд илт давуу байдал эдлэн тухалсан, хаалттай засаглал болсон гэхэд хилсдэхгүй нь.

Япон чанар, үйлчилгээ, стандарт сайжирсан, зорчигчийн тоо нэмэгдсэн гээд албан ёсны сайт дээрх мэдээг уншвал үнэхээр Олон улсын нисэх буудалтай болжээ гэлтэй. Гэхдээ төрийн өмчит компанийн захиран зарцуулалтыг мэдэх эрх иргэнд ч байгаа учраас санхүүгийн ил тод байдлыг шаардъя.