Мэдээллийн манипуляци: Монголын сошиал орчин дахь Оросын троллууд!

Монгол Улс нь Орос, Хятад гэсэн хоёр том гүрний дунд оршдог агаад мэдээллийн орчинд нь гадаадын нөлөөлөл байх эрсдэл өндөр байдаг. Сүүлийн жилүүдэд ялангуяа ОХУ-тай холбоотой худал болон төөрөгдүүлсэн мэдээлэл Монголын сошиал орчинд хэрхэн тархаж байгааг судалсан судалгаанууд ч бий.

DW Akademie болон Монголын Nest Center-ийн хамтарсан судалгаанд Монголын Facebook орчин дахь Оросын талын мэдээллийн нөлөөллийг судалжээ. Судалгаанд 2024 оны турш сонгогдсон Оросыг дэмжсэн аккаунтуудын нийт 475 мянга гаруй харилцан үйлдэл буюу лайк, сэтгэгдэл, хуваалцалтыг бүртгэсэн байна. Мөн идэвхжил нь Монголын парламентын сонгууль, Владимир Путины айлчлал, АНУ-ын сонгууль зэрэг улс төрийн чухал үйл явдлуудтай давхцаж байсныг тэмдэглэсэн байна. (DW Comparison Slider⁠)

Судалгаагаар Оросыг дэмжсэн мэдээллийн дотор “Орос бол хүчирхэг гүрэн”, “Оросоос Монголд их зүйл ирсэн”, “Зөвлөлтийн үед Оросын ах нар Монголд тусалсан” гэх мэт агуулга түгээмэл байжээ. Мөн Украины дайны тухай, Орос ялж байгаа гэх мэдээлэл болон Монголын дотоод улс төрийн асуудлыг хөндсөн контентууд их тархсан байна.

Facebook нь Монголын мэдээллийн орчинд маш чухал байр суурь эзэлдэг. 2023 оны DataReportal-ийн мэдээллээр Facebook-ийн сурталчилгааны хүрэлт Монголын нийт интернет хэрэглэгчдийн ойролцоогоор 79.7 хувьтай тэнцэж байжээ. Энэ нь Facebook-ийг Монголын олон нийтэд мэдээлэл хүргэх хамгийн чухал платформуудын нэг болгож байна.

Ийм өргөн хэрэглээтэй орчинд хуурамч хаяг, зохион байгуулалттай групп, хиймэл сэтгэгдэл болон олноор хуваалцах зэрэг аргыг ашиглан тодорхой мэдээллийг олон хүнд хүргэх боломжтой.

Энэ нь зөвхөн Монголд тохиолддог зүйл биш. Meta өөрийн албан ёсны тайлангуудад ОХУ-аас гаралтай, хүмүүсийг хэн болохоо нууж төөрөгдүүлэх зорилгоор хуурамч аккаунт, хуудас, групп ашигласан зохион байгуулалттай хуурамч зан үйлийн сүлжээнүүдийг илрүүлж, устгасан талаар мэдээлсэн байдаг. Зарим ажиллагаа нь Оросын цэргийн болон тагнуулын байгууллагатай холбоотой болохыг Meta тогтоосон байна.

Ийм сүлжээнүүдийн ашигладаг арга нь ихэвчлэн хуурамч аккаунт үүсгэх, Facebook групп болон хуудас ажиллуулах, тодорхой контентыг олноор нь хуваалцах, сэтгэгдэл болон бусад харилцан үйлдлийг нэмэгдүүлэх зэрэг байдаг. Ингэснээр цөөн хүний үзэл бодлыг олон хүн дэмжиж байгаа мэт харагдуулах боломжтой.

Монголын тухай DW Akademie-ийн судалгаанд Оросын мэдээллийн нөлөөллийн нэг гол зорилго нь Монгол дахь Оросын нөлөөг хадгалах, бусад гүрнүүдийн нөлөөг сааруулах явдал байж болохыг судлаачид онцолсон байна.

Ийм мэдээлэлд түүхэн харилцааг ч ашигладаг. Тухайлбал, Зөвлөлтийн үеийн тусламж, Халхын голын байлдаан, Монгол-Оросын түүхэн харилцааг онцлон харуулах замаар Оросыг Монголын “хамгийн найдвартай” түнш гэсэн ойлголтыг бий болгох оролдлого ажиглагджээ.

Украины дайны тухай мэдээлэл мөн чухал байр суурь эзэлдэг. Судалгаанд Оросын талын аккаунтуудаар дамжин Оросын ялалтыг онцолсон болон Оросын байр суурийг дэмжсэн мэдээлэл тархаж байсныг тэмдэглэжээ.

Гэхдээ энд нэг чухал зүйлийг ялгаж ойлгох хэрэгтэй. Оросыг дэмжсэн аливаа пост, эсвэл Оросын талаар эерэг байр суурь илэрхийлсэн хүн бүрийг “тролль” гэж үзэж болохгүй. Зохион байгуулалттай мэдээллийн ажиллагаа гэдгийг тогтоохын тулд аккаунтуудын хоорондын холбоо, ижил үйлдлийг давтах байдал, хуурамч нэр ашигласан эсэх, нэг эх сурвалжаас зохион байгуулалттайгаар мэдээлэл түгээж байгаа эсэх зэрэг баримтыг шалгах шаардлагатай.

Монголд худал мэдээллийг шалгах, баримт нягтлах байгууллагууд ч ажиллаж байна.

Тиймээс Монголын иргэдийн хувьд хамгийн чухал хамгаалалт бол мэдээллийг шууд итгэхээсээ өмнө хэн нийтэлсэн, анхны эх сурвалж нь юу вэ, өөр найдвартай хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд мэдээлсэн эсэх, тухайн аккаунт жинхэнэ хүн мөн үү гэдгийг шалгах явдал юм.

Сошиал дахь мэдээллийн нөлөөлөл нь зөвхөн “хуурамч пост” гэсэн энгийн асуудал биш. Энэ нь олон нийтийн үзэл бодлыг өөрчлөх, нийгмийг талцуулах, улс төрийн асуудлаар тодорхой байр суурь руу түлхэх оролдлого байж болно. Тиймээс медиа боловсрол, баримт шалгах чадвар болон найдвартай эх сурвалж ашиглах дадал нь Монголын мэдээллийн орчныг хамгаалах хамгийн чухал арга юм.