Панамын сувгийн төлөөх АНУ-Хятадын тэмцэл үргэлжилж байна

2026 он гарснаар хойш эхлээд Венесуэль, дараа нь Панам гээд Латин Америк дахь Хятадын эрх ашиг дараалан хөндөгдлөө.

Хонконгийн конглометар Ли Ка Шингийн Панамын суваг дахь эзэмшлийг нь хүчингүй болгосон Панамын Дээд шүүхийн шийдвэр АНУ-Хятадын өрсөлдөөнд шинэ эргэлт боллоо.

Өнгөрсөн долоо хоногийн сүүлээр шүүхийн шийдвэр гарсан бөгөөд ингэснээр 80 км урт Панамын сувгийн терминалиуд шинэ эзэнтэй болох нөхцөл үүслээ.

Юу болсон бэ?

Панамын Дээд шүүх “өргөн хүрээнд” асуудлыг хянан нягталсаны эцэст Панамын сувгийг Hutchison Port Holdings компанид 1997 онд концессоор өгсөн нь Панамын Үндсэн хуулийг зөрчжээ гэж шийдвэрлэлээ. Энэхүү концессоор Hutchison Port Holdings компанид сувгийн хоёр үзүүрийн боомтыг, тухайлбал, Номхон далай талын Бальбао, Карибын тэнгис талын Кристобале боомтыг удирдах бүхий л эрхийг олгосон юм.

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп сонгуулийн кампанит ажлын үеэсээ Панамын сувгийг америкчуудад буцааж авч өгнө гэж ярьж байсан, ажлаа авснаас хойш ч Панамын сувгийг хяналтаасаа гаргаагүй билээ. Трампыг Ерөнхийлөгчийн албан тушаалдаа орсноос долоо хоногийн дараа Hutchison Port Holdings боомтуудыг америкчуудад зарах тохиролцоонд хүрснээр асуудлыг шийдсэн гэж үзэж байв. Энэ тохиролцоогоор АНУ-ын BlackRock болон Mediterranean Shipping Company-д $23 тэрбумаар зарах байсан юм.

Гэсэн ч Hutchison Port Holdings-ий энэ шийдвэрийг Бээжин хүлээн зөвшөөрөлгүй шахалт үзүүлж эхэлсэн тул өмнөх тохиролцоогоо цуцалж Хятадын төрийн өмчит хөрөнгө оруулагчийг оролцуулах шаардлагатай болсон. Энэ хөрөнгө оруулагч нь COSCO байх магадлал өндөр гэсэн хүлээлттэй хэдэн сарыг үдсэн юм. Гэтэл Панамын Дээд шүүх Хонконгийн компанийг бүрмөсөн шахах шийдвэрийг гаргалаа.

Панамын Дээд шүүхийн шийдвэрийн дараа АНУ-ын Төрийн департамент Коста Рика, Эквадор, Гватемала, Гондурас, Парагвай улсуудтай хамтран мэдэгдэл гаргаж Панамын Дээд шүүхийн шийдвэрийг талархан хүлээж авч байгаагаа мэдэгдсэн. “Панам улс дотоодын төдийгүй олон улсын хөрөнгө оруулагчдад ижил тэгш нөхцөл олгосонд талархаж байна” хэмээн уг мэдэгдэлд дурджээ.

Панамын Ерөнхийлөгч Хосе Рауль Мулино Панамын суваг нь Панамын үндэсний актив болохыг шүүхийн шийдвэрийн дараа мөн мэдэгдсэн.

Дээд шүүхийн шийдвэр гарснаар суваг удирдлагагүй болсон нь олон улсын худалдааны тээвэрт сөрөг нөлөөтэй. Тиймээс Данийн далайн тээврийн AP Moller Maersk-ийн охин компани болох APM Terminals Panama сувгийн хоёр үзүүрийн гол боомтын үйл ажиллагааг түр хариуцан ажиллахаа мэдэгдээд байна.

Харин Панамын зүгээс өөрийн Panama Ports Company-д асуудал цэгцэртэл сувгийн үйл ажиллагааг хариуцуулсан бөгөөд шүүхийн эцсийн шийд гарсаны дараа дараагийн эзэн тодортол Данийн Maersk хариуцаж болох юм гэсэн шийдэлд хүрээд байна.

Hutchison Port Holdings-ий зүгээс шүүхийн шийдвэрийг олон улсын Арбитрын шүүхэд давж заалдахаа мэдэгдээд байна.

Хятад хэрхэн хүлээж авав?

Бээжингийн зүгээс өөрийн компаниа хамгаална хэмээн шүүхийн шийдвэрийн дараа өнгөрсөн Баасан гаригт мэдэгдсэн. Мөн Хонгконг хотын захиргаа ч Панамын шүүхийн шийдвэрийг эрс эсэргүүцэж байгаагаа мэдэгдээд байна.

Бээжингийн бодлогыг баримтлагч Хонконгийн Tai Kung Pao сонин Бямба гаригийн дугаартаа Панамын шүүхийн шийдвэрийг шүүмжилсэн тэргүүн өгүүллийг нийтэлжээ. “Панамын шүүх АНУ-ын шахалтаар Хятадын бизнесийг шахах зорилгоор ийм шийдвэр гаргалаа. Итгэлийг эвдсэн төлөөсөө Панам төлөх болно” хэмээн уг нийтлэлд бичжээ. CK Hutchison сувгийг эзэмших эрхээ BlackRock-д зарах гэж байгааг эсэргүүцсэн нийтлэл энэ сонинд мөн нийтлэгдэж байсан.

Панамын Panama Ports компани мөн хариу мэдэгдэл хийсэн бөгөөд сувгийн эзэмшлийн талаарх 1997 оны анхны наймаа хууль зөрчсөн гэжээ. 1997 оноос хойш Хонгконгийн компани Панамын сувагт $1,8 тэрбумын хөрөнгө оруулсан гэдгийг Panama Ports онцолсон байна.

Хятадын Гадаад хэргийн яамны мэдээгээр 2024 онд Хятад Панам руу $12,75 тэрбумын экспорт  хийсэн бол импорт нь $81 сая байжээ.

Панамын сувгийг АНУ 1914 онд барьж дуусгаснаас хойш, хэдэн арван жил үйл ажиллагааг нь хянаж байсан. 1977 онд Ерөнхийлөгч Жимми Картер Панамтай гэрээ байгуулж, 1999 оноос тус улс сувгийг эзэмших эрхийг олгожээ. Панам эрхээ хэрэгжүүлэхийн өмнөхөн тухайн үеийн Хонконгийн Hutchison Whampoa компанид (CK Hutchison Holdongs) сувгийн хоёр терминалийг эзэмших эрхийг олгосон. Гэрээнд заасан хугацаа дуусвал автоматаар дахин 25 жил сунгагдахаар заасан бөгөөд энэ хугацаа нь 2021 оны 6-р сард дууссан юм.

АНУ-ын худалдаанд онцгой үүрэгтэй сувгийн эрхийг Хонконгийн нэгэн гэр бүлийн бизнест хариуцуулах гэж байгааг тухайн үедээ америкчууд эсэргүүцэж байсан ч “БНХАУ сувгийн үйл ажиллагааг хянана гэсэн нотолгоо байхгүй” гэсэн мэдэгдлийг Төрийн департамент тухайн үедээ гаргаж байжээ.

Гэсэн ч эдүгээ нөхцөл байдал эрс өөрчлөгдсөн, Хонконг бүрэн Хятадын мэдэлд орж, Бээжингийн заавраар хөдөлдөг болсон. Трамп ерөнхийлөгчөөр ажилласан эхний хугацаандаа “Хонгконг хангалттай бие даасан байж чадахгүй байна” гэж хүртэл мэдэгдэж байсан билээ.

2026 он гарснаар хойш эхлээд Венесуэль, дараа нь Панам гээд Латин Америк дахь Хятадын эрх ашиг дараалан хөндөгдлөө. Америкийн хууль тогтоогчдын зүгээс ч Панамын энэ шийдвэрийг “АНУ ялж, Хятад ялагдсан” явдал боллоо гэсэн тайлбаруудыг хийсээр байна.