Трампын айлчлал: Агаарын хүчний ачааны 2 онгоц Бээжинд газарджээ

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 2026 оны 5-р сарын 14-15-ны өдрүүдэд БНХАУ-д хийхээр төлөвлөж буй төрийн айлчлал нь дэлхийн геополитик, эдийн засгийн харилцааны шинэ хуудас болон харагдаж байна. Энэхүү айлчлал нь түүний 2017 оноос хойш Бээжинд хийж буй анхны айлчлал бөгөөд дэлхийн хамгийн том хоёр эдийн засгийн харилцаа туйлын эгзэгтэй, олон туйлт сорилттой тулгарсан үед тохиож байгаагаараа онцлог юм.

Дэлхийн тэргүүлэх судалгааны байгууллагууд болох CSIS (Стратеги ба олон улс судлалын хүрээлэн), Brookings Institution, CFR (Гадаад харилцааны зөвлөл) болон Дэлхийн эдийн засгийн форум (WEF)-ын байр суурийг хүргэж байна.

Айлчлалын бэлтгэл ажил нь зөвхөн дипломат протоколын хүрээнд биш, харин "Их наймаа"-ны (Grand Bargain) суурийг тавихад чиглэгджээ.

2026 оны эхний улиралд АНУ-ын Худалдааны төлөөлөгч Жэймисон Грир болон БНХАУ-ын Ван И нарын хооронд хийгдсэн хэд хэдэн нууцлаг болон ил яриа хэлэлцээний дүнд дараах механизмуудыг бүрдүүлэхээр төлөвлөсөн байна.

АНУ-ын засаг захиргаа тарифын асуудлыг түр зуурын арга хэмжээнээс институцийн түвшинд шилжүүлэхийг зорьж байна. Энэхүү зөвлөл нь хоёр улсын хоорондох худалдааны тэнцвэргүй байдлыг хянах, хэрэгжилтийг хангах үүрэгтэй байх юм. Өнгөрсөн онд Пусан хотод тохиролцсон ховор элементийн нийлүүлэлтийн түр зогсолтыг (truce) сунгах нь АНУ-ын технологийн салбарын хувьд нэн тэргүүний зорилт болоод байна.

2026 оны 2-р сард эхэлсэн Иран болон Израилийн мөргөлдөөний улмаас Ормузын хоолой хаагдсан нь дэлхийн эрчим хүчний зах зээлд цохилт өгсөн. Трамп энэ асуудлаар Ши Жиньпинийг Тегеранд нөлөө үзүүлэхийг уриалахаар төлөвлөж байна.

"ХУДАЛДААНЫ ДАЙНЫ 2.0" ЗОГСОЛТ

Трампын засаг захиргаа БНХАУ-аас Боинг (Boeing) компанийн 500 орчим агаарын хөлөг худалдан авах, мөн АНУ-ын хөдөө аж ахуй, эрчим хүчний бүтээгдэхүүний импортыг үлэмж нэмэгдүүлэх амлалтыг авахаар зорьж байна. Харин Хятадын талаас АНУ-ын Дээд шүүхийн шийдвэрээр (зарим тарифыг хууль бус гэж үзсэн) үүссэн нөхцөл байдлыг ашиглан тарифын дарамтыг сулруулах, ялангуяа BYD зэрэг цахилгаан автомашин үйлдвэрлэгчдийн АНУ-ын зах зээлд нэвтрэх эрхийг хэлэлцээрийн ширээнд тавьж байна.

CFR-ийн шинжээч Крис МакГуайрын тэмдэглэснээр, энэ удаагийн дээд хэмжээний уулзалтын хамгийн шинэлэг сэдэв нь AI-ийн аюулгүй байдлын харилцаа холбооны суваг байх болно. Хоёр улс AI-ийг цэргийн салбарт ашиглах эрсдэлийг бууруулах, кибер зэвсгийн хяналтыг тогтоох чиглэлээр "техник түвшний" яриа хэлэлцээ эхлүүлэх магадлалтай байна.

Ши Жиньпин "Тайванийн асуудал бол Хятад-Америкийн харилцааны улаан шугам" гэдгийг дахин сануулсан. Судлаачдын үзэж байгаагаар Трамп Тайваньд зэвсэг нийлүүлэх асуудлыг БНХАУ-ын эдийн засгийн буулттай "наймаалцах" (transactional approach) эрсдэл байгааг Тайванийн тал анхааралтай ажиглаж байна.

Дэлхийн томоохон аналитик төвүүд энэхүү айлчлалыг өөр өөр өнцгөөс тайлбарлаж байна.

CSIS-ийн шинжээчдийн үзэж байгаагаар энэхүү айлчлал нь харилцааг үндсээр нь өөрчлөх "стратегийн шинэчлэл" биш, харин "тактикийн түр зогсолт" юм. Трамп болон Ши Жиньпин нар хоёулаа дотоодын эдийн засгийн асуудалдаа анхаарал хандуулахын тулд гадаад харилцаандаа тогтвортой байдлыг (stability) хүсэж байна. CSIS үүнийг "Goldilocks" харилцаа буюу хэт халуун ч биш, хэт хүйтэн ч биш, дундаж түвшинд барих оролдлого гэж нэрлэжээ.

Brookings-ийн ахлах судлаач Жонатан Цин энэхүү уулзалтаас томоохон үр дүн хүлээх хэрэггүй гэж анхааруулж байна. Тэрбээр Трампын засаг захиргаа доторх "Харцаганууд" (Hardliners) болон "Прагматикууд"-ын хоорондох зөрчил нь Бээжинтэй урт хугацааны тогтвортой гэрээ байгуулахад саад болно гэж үзэж байгаа юм. Бээжингийн хувьд Трампыг "наймаачин" гэдэг утгаар нь ашиглаж, өөрийн технологийн салбарт ирж буй шахалтыг түр сааруулахыг зорино. Хөрөнгө оруулалтын банкууд энэхүү айлчлалыг "эерэг дохио" гэж хүлээн авч байна. Түүхэн өгөгдлөөс харахад Трамп болон Ши Жиньпин нарын уулзалтын дараа Хятадын хувьцааны зах зээл дунджаар 2-4%-ийн өсөлт үзүүлдэг. Goldman Sachs-ийн шинжээчдийн үзэж байгаагаар хөрөнгө оруулагчид "Grand Reset" гэхээсээ илүүтэйгээр тодорхой бус байдлыг багасахыг (reduced uncertainty) хүлээж байна.

Трампын 2026 оны Бээжингийн айлчлал нь түүний "Америкийг дахин агуу болгох" гадаад бодлогын хоёр дахь үе шатны сорилт юм.

Хэрэв Трамп БНХАУ-аас томоохон хэмжээний худалдан авалт болон Ираны асуудлаар дэмжлэг авч чадвал энэ нь 2026 оны дунд хугацааны сонгуулийн өмнөх том ялалт болох болно. Гэсэн хэдий ч, технологийн салбар дахь "хүйтэн дайн" болон Тайванийн асуудал нь хэзээ ч дэлбэрэхэд бэлэн "мина" хэвээр байна.

Энэ айлчлал нь зөвхөн улс төрийн хэлэлцээр бус, асар том логистик, аюулгүй байдал, бизнесийн стратегийн нэгдэл юм.

Өмнөх 2017 оны айлчлалаар Трамп 29 том компанийн удирдлагыг дагуулж байсан бол энэ удаагийн бүрэлдэхүүн илүү "цөөн бөгөөд нөлөө бүхий" байхаар төлөвлөгджээ.

Одоогоор 10-12 орчим компанийн Гүйцэтгэх захирал (CEO) багтсан мэдээлэл байна. Үүнд, Nvidia (Женсен Хуанг), Apple (Тим Күүк), Boeing, Qualcomm болон Citigroup-ийн удирдлага багтжээ. Энэ нь АНУ-ын технологи, санхүүгийн ашиг сонирхлыг хамгаалахад чиглэсэн тактик юм.

Сонирхолтой нь, Трампын хүү Эрик Трамп эхнэр Ларагийн хамт "хувийн шугамаар" дагалдан явна. Шинжээчид үүнийг Трампын хувийн бизнес болон улс төрийн хил хязгаар зарим талаар давхцаж буйн илрэл гэж үзэж байна. Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубио, Худалдааны төлөөлөгч Жэймисон Грир зэрэг "Харцага" гэгддэг хатуу байр суурьтай албаны хүмүүс багтсан.

АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн аюулгүй байдлыг хангах нь дэлхийн хамгийн өртөг өндөртэй ажиллагаанд тооцогддог. Айлчлалаас 10 хоногийн өмнө АНУ-ын Агаарын хүчний C-17 Globemaster хоёр ачааны онгоц Бээжинд газардсан. Энэ хоёр онгоцоор ерөнхийлөгчийн тусгай хуягласан автомашинууд болон холбооны хэрэгслүүдийг тээвэрлэдэг.

Трампын унаж явах Cadillac маркийн хуягласан лимузин нь химийн довтолгооноос хамгаалагдсан, өөрийн гэсэн хүчилтөрөгчийн системтэй, Ерөнхийлөгчийн цустай ижил бүлгийн цусны нөөц хүртэл дотроо хадгалдаг "явуулын цайз" юм. Бээжингийн хурдны зам дээр хэдийнэ АНУ-ын дугаартай хар өнгийн хамгаалалтын жипүүд харагдаж эхэлсэн байна.

100 орчим тусгай төлөөлөгч Бээжингийн аюулгүй байдлын албатай хамтран Трампын алхам бүрийг хамгаална.

Уг айлчлал өнгөрсөн 4-р сард болох байсан ч Ойрхи Дорнод дахь нөхцөл байдлаас шалтгаалан 5-р сарын 14-15 болж хойшлогдсон.

Айлчлалын үеэр Бээжин хотын зарим хэсэгт дрон нисгэх, GPS төхөөрөмж ашиглахыг хязгаарлах бөгөөд агаарын бохирдлыг бууруулахын тулд ойр орчмын үйлдвэрүүдийн үйл ажиллагааг түр зогсоох "Summit Blue” тактикийг Хятадын тал хэрэгжүүлж байна.

Ши Жиньпин Трампт зориулж Хориотой хотод (Forbidden City) тусгайлан хүлээн авалт хийх магадлалтай байгаа нь Хятадын талаас үзүүлж буй "дээд зэргийн хүндэтгэл"-ийн илрэл юм.

Энэхүү айлчлалын бүх зардлыг (хамгаалалт, тээвэр, логистик) нийтдээ 50-100 сая ам.долларт хүрнэ гэж зарим шинжээч тооцоолж байна.

Дүгнэж хэлэхэд:

1. Институцчилал: Айлчлалаар байгуулагдах "Худалдааны зөвлөл" нь хоёр улсын харилцааг ерөнхийлөгч нарын хувийн харилцаанаас институцийн хяналт руу шилжүүлэх оролдлого юм.

2. Эрсдэлийн удирдлага: AI болон цөмийн зэвсгийн асуудлаар яриа хэлэлцээ эхлүүлж байгаа нь дэлхийн аюулгүй байдалд эерэг нөлөөтэй.

3. Тактикийн ашиг: БНХАУ-ын хувьд энэ айлчлал нь АНУ-ын эдийн засгийн шахалтыг зөөлрүүлэх, өөрийн технологийн бие даасан байдлаа бэхжүүлэх цаг хожих боломж юм.