Үндсэн хуулиа давж гишгэсэн Х.Булгантуяа улсаа давж гишгэнэ гэв үү?!

УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг Олон улсын парламентын холбооны 152 дугаар хурлаар Парламентчдын хүний эрхийн хорооноос УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяатай холбоотой шийдвэр гаргасан тухай өчигдөр мэдээлсэн. Тэрбээр “УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяагийн бүрэн эрхийг зөрчсөн зөрчил гарсан талаар цаашид хороо анхааралдаа авч хэлэлцэхээр тогтлоо. Цахим орчинд нэр хүндийг нь унагах зорилготой ажиллагаа хийгдсэн байж болзошгүйг олж тогтоохыг УИХ-д даалгасан шийдвэр гаргаснаа танилцууллаа” гэх мэдээлэл өгсөн юм.

Олон улсын парламентын холбоо Х.Булгантуяагийн асуудлыг хэлэлцэж болно. Гэхдээ Монгол туурга тусгаар, хууль дүрэмтэй, хараат бус шүүхтэй улс. Тэр тусмаа цахим орчинд нэр хүндийг нь унагаасан үгүйг ОУПХ ч, манай УИХ ч тогтоодог юм биш. Парламент хууль тогтоох байгууллага болохоос хэн нэгний нэр хүндийг гүтгэсэн үгүйг олж шийтгэдэг институци бүр биш билээ.

УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг хууль тогтоох болон хууль хэрэгжүүлэх байгууллагын үндсэн чиг үүргийн ялгааг ядаж ялгаж салгаж ойлгодог л байлтай.

Манай улстөрчдөд нэг алдаа бий. Тэд парламентын гишүүн боллоо гээд бүгдийн дарга болчихдог юм шиг эндүүрдэг. Гэтэл үнэндээ төрд сонгогчдыг төлөөлж буй л хүн шүү дээ.

Тэр тусмаа ОУПХ-ны Хүний эрхийн хороог удирдлаа гээд О.Номинчимэг цахим орчин дахь иргэдийн үг хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхэнд гадны ТББ-ын нэрээр халдана гэвэл томоохон эндүүрэл болно.

Уул шугамандаа УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа ширээн дээрээс өөрөө л ойчсон. Тэрбээр Үндсэн хуулиа давж гишгэсэн бол энэ удаад улсаа давж гишгэнэ гэж гадагшаа чиглэсэн улс төр хийж эхэлжээ.

Болсон явдлыг эргэн сануулахад УИХ-ын дэд дарга асан Х.Булгантуяа Г.Занданшатарын Засгийн газрыг огцруулах чуулганы хуралдааны даргалахдаа илтэд Үндсэн хууль зөрчсөн үйлдэл гаргасан. Аливаа хуулийн заалтууд хоорондоо зөрчилдөж байвал Үндсэн хуульдаа л захирагдана гэдгийг захын хуульч мэднэ. Гэтэл парламентын дэд дарга хийж явсан хүн үүнийг мэдэхгүй байна гэвэл ичгэвтэр.

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Цэцээс 2025 оны 10 дугаар сарын 23-нд УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяаг Монгол Улсын Үндсэн хуулийг гурван үндэслэлээр зөрчсөн гэсэн дүгнэлт гаргасан. Тиймээс ОУПХ-ноос ямар ч зөвлөмж гаргасан, УИХ-ын шийдвэр болоод Үндсэн хуулийн цэцийн дүгнэлтэд нөлөөлөх боломжгүй.

УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяа УИХ-ын дэд даргын суудал дээрээс Үндсэн хуулийн дээгүүр алхсан бол О.Номинчимэгийн үйлдэл ч ялгаагүй улсаа давж гишгэсэн увайгүй улс төрийн акц болж харагдаж байна. Эрх мэдэл, хувийн ашиг сонирхлын төлөө улсынхаа нэр хүндээр дэнчин тавьдаг УИХ-ын гишүүдтэй харин эсрэгээрээ хариуцлага ярих ёстой. Монголын парламент бол Төрийн эрх барих дээд байгууллага. Монголчуудын төрийн эрх барих дээд байгууллагын үйл ажиллага, Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэрт гадны хэнбугай ч, ямар ч байгууллага нөлөөлөх эрхгүй, үндэслэлгүй.

ОУПХ бол НҮБ биш. НҮБ ч аливаа улсын дотоод хэрэгт дур зоргоороо оролцдоггүй. Дэлхийд олон мянган ТББ бий. ОУПХ тэдний л адил ТББ. Тиймээс холбооны шийдвэр нь ердөө зөвлөмж, уриалгын хэлбэртэй байдаг. Өөрөөр хэлбэл, тусгаар улсын шүүх засаглал болон дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс оролцох, улс төрийн шахалт үзүүлэх ямар ч боломжгүй. Улс төрийн нам, олон улсын байгууллагаас ирүүлсэн өргөдөл гомдол хүлээн авч, зөвлөмж гаргадаг. Өмнө УИХ-ын гишүүн агсан С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэрэгт анхаарал хандуулж, ил тод болгох уриалга дэвшүүлж байсан билээ.

Ийнхүү гадны төрийн бус байгууллагын нэрээр айлган, сүрдүүлэх замаар эрх мэдэлд эргэн санаархаж байгаа Үндсэн хуулийн "хулгайч" нарт хэлэх үг байна: “Та нар битгий хуц”.

Б.БАТ