Виз зуучлалын VFS компани буурай орны иргэдийн зовлонгоор хөлжиж байгааг илчиллээ

Аль нэг улсын виз мэдүүлж байгаа хүн болгонд VFS гэдэг нэр танил байгаа байх. Өмнө нь виз хүсч байгаа орныхоо ЭСЯ руу материалаа өгдөг байсан бол одоо VFS хэмээх зуучлагч компаниар дамжуулдаг болсон. Улаанбаатар хотод хэд хэдэн ийм зуучлах төв бий. Энэ ямар учиртай зуучлагч вэ?

VFS бол дэлхий даяар сүлжээтэй виз зуучлалын аутсорсингийн компани. Өөрийн орных нь үндэсний паспорт нь “сул” буюу буурай орнуудын иргэдэд өндөр хөгжилтэй орны визний үйлчилгээг зуучилдаг үндсэн үйл ажиллагаатай.

Гэхдээ сонирхолтой нь тэрхүү өндөр хөгжилтэй орнуудын иргэд энэ компанийн талаар огт сонсоогүй байдаг. Учир нь, тэдгээр орны иргэд буурай хөгжилтэй орнууд руу визгүйгээр чөлөөтэй зочлох эрхтэй. Визний цаг авах дараалалд багтах гэж хавьгүй өндөр төлбөр хураамж төлж, яагаад тэр улсад зорчих болсон тухай долоон булчирхайгаа тоочиж, консулын ажилтны өмнө бөхөлзөх мэдрэмжийг тэдгээр өндөр хөгжилтэй орны иргэд хэзээ ч мэдэрч байгаагүй.

2001 онд VFS компани байгуулагдсанаас хойш Ази, Африк, Ойрхи дорнодын ихэнх орны иргэд хөгжингүй орнуудын виз хүсэхдээ ЭСЯ-аар эргэлдэхгүйгээр энэхүү компаниар зуучлуулдаг болсон. Үүсэн байгуулагдсан даруйдаа VFS хэдэн тэрбум долларын ашиг хийж эхэлжээ. Компанийг эзэмшигчдийн дотор Дубайн баян гэр бүл, Дональд Трампын ивээн тэтгэгч зэрэг баячууд бий.

Өнөөдрийн байдлаар тус компани дэлхийн 71 улсын Засгийн газартай визийн үйлчилгээ үзүүлэх гэрээ байгуулжээ. Тэдний нэг нь манай Монгол. Виз хүсэгч болгоноос үйлчилгээний хураамж авч байгаа ч компанийн ашгийн дийлэнхийг “нэмэлт үйлчилгээ” гэж нэрлэдэг дагалдах бусад үйлчилгээнээс олдог болохыг эрэн сурвалжлах сэтгүүлчдийн Lighthouse reports сүлжээ цуврал сурвалжлагаараа саяхан илчиллээ.

Энэхүү нэмэлт үйлчилгээ гэдэгт утсаар мессеж илгээх, бичиг баримтын хүргэлт, VIP өрөө, VIP дараалал зэрэг багтдаг байна. Улаанбаатар дахь VFS-ийн салбаруудаар үйлчлүүлсэн хэн болгонд эдгээр үйлчилгээ танил байгаа байх.

Lighthouse Reports-ийн сэтгүүлчид дэлхийн улс орнуудын 14 редакцтай хамтран жил гаруй сурвалжилсаны эцэст цуврал сурвалжлага бэлтгэн цацсан бөгөөд VFS-ийн бий болгосон сүлжээ нь “харгис, шударга бус системийг бий болгосон” хэмээн дүгнэжээ.

Сэтгүүлчдийн олж мэдсэнээр дэлхийн улс орнуудад байгаа салбаруудад ажиллаж байгаа тухайн улсын иргэдийн үндсэн цалинг маш багаар тогтоогоод нэмэлт урамшууллыг дээр өгүүлсэн “нэмэлт үйлчилгээ”-г хэр зарж борлуулж чадсанаас хамаарч олгодог байна. Сар бүр ажилтнуудад “нэмэлт үйлчилгээний төлөвлөгөө” тогтоодог бөгөөд ажилтнууд нь урамшуулал авахын тулд нэмэлт үйлчилгээг үйлчлүүлэгчдэд санал болгох нэрээр тулгадаг байна.

Сэтгүүлчдийн олж тогтоосноор сүүлийн жилүүдэд нэмэлт үйлчилгээний ачаар компанийн ашиг 4 дахин нэмэгджээ.

Мөн эдгээр төв нь хүмүүсийн датаг хуулийн дагуу зөв хадгалж, хамгаалж байгаа эсэх нь маш эргэлзээтэй байгааг сэтгүүлчид олж мэджээ. VFS-тэй гэрээтэй улс орны Засгийн газрууд иргэдийн хувийн мэдээлэл эрсдэлтэй байж болохыг мэдэж байгаа ч эдгээр мэдээллийг хамгаалах талаар юу ч хийхгүй байгааг сурвалжлагад хөнджээ. Иргэдийн мэдээлэл, төлбөр хураамжийн орлого гээд улс орны өөрийнх нь мэдэлд байх ёстой функцийг гаднын аутсорсинг компанид өгснийг сэтгүүлчид буруутгасан байна. Зөвхөн мэдээллээс гадна өөрийн орны иргэдийг гадныханд мөлжүүлэх, дарамтлуулах боломжийг олгож байна гэж Lighthouse Reports дүгнэжээ. Товлосон цагаасаа хоцорч ирэхэд цагийг нь шууд цуцалж, дахин мөнгө төлж цаг авахыг шахдаг, үйлчлүүлэгчээс асуулгүй нэмэлт үйлчилгээг тулгадаг зэрэг нь иргэдийг мөлжиж байгаа хэлбэр мөн гэжээ.

Lighthouse Reports-ийн сэтгүүлчид Шенгений 22 орны визний материалд мониторинг хийж, хэдэн арван VFS-ийн ажилтан болон виз хүсэгчэй уулзаж ярилцжээ. VFS-ийн Люксембург дэх төвийн санхүүгийн тоо баримтаар 2017-2024 оны хооронд нэмэлт үйлчилгээний орлогоос олсон ашиг 4 дахин өссөн байна. Энэтхэгийн салбарын баримтуудаар татвар төлөхөөс өмнөх орлого нь 70% нэмэгдсэн байжээ. Нэмэлт үйлчилгээг зарахын тулд ажилтнууд виз хүсэгчдийг албаар төөрөгдүүлэх, худал мэдээлэл өгч сонголтгүй болгодог болохыг илрүүлжээ.

Сэтгүүлчид Мэдээлэл олж авах эрх чөлөөний хуулийн дагуу хэд хэдэн улсын ЭСЯ-нд хандаж мэдээлэл хүссэн байна. Ингээд нэгэн улсын Шведийн ЭСЯ-наас 2000 гаруй тооцооны хуудсыг авч чаджээ. Ази, Африкийн 16 улсын иргэдэд хамаарах эдгээр 2000 гаруй тооцооны хуудас нь 2025 оны ердөө хоёр долоо хоногийн хугацаанд олгогдсон тооцооны баримт байсан бөгөөд эдгээр баримтад хийсэн дүн шинжилгээгээр нийт дүнгийн 30%-ийг нэмэлт үйлчилгээгээр олсон орлого байжээ.