Популистуудад хэлэх үг: Тонил цаашаа!

Газрын доороо асар их баялагтай улс гэж монголчууд ярьдаг. Гэсэн мөртлөө баялгийнхаа талаар асар буруу ойлголттой явдаг.

Баялаг нь газар дээр алт, мөнгө, зэс, газрын ховор элемент, уранаараа ил цагаан “ялгараад” хэвтэж байдаг юм шиг ойлгодог. Гудамжнаас хэн нэгний хаясан түрийвчийг аваад халаасалчихдаг хүмүүс ийм ойлголттой байх нь аргагүй. Газрын доорх эрдэс баялгийг олборлож, нэмүү өртөг шингээсэн бүтээгдэхүүн бий болгохыг баялаг гэнэ. Баялгаа ашиглахгүйгээр монголчууд амьдрах аргагүй. Эсгий таавчиг, ноолууран цамцаа зараад эрдэс баялгийн экспортоос олдог хөрөнгийг олж чадахгүй. Монгол Улсын ДНБ-ний 24 хувь, нэгдсэн төсвийн орлогын 29 хувь, нийт экспортын орлогын 85 хувийг уул уурхайн салбар эзэлж байна. Энэ нь гадныхан Монголоос зөвхөн уул уурхайн бүтээгдэхүүн авдаг гэсэн үг.

Атал уул уурхайн эсрэг үзэлтнүүд Төрийн ордноор дүүрэн. С.Ганбаатар, Ц.Даваасүрэн, О.Батнайрамдал, Э.Болормаа нараас эхлээд парламентын олон гишүүн уул уурхайд харшилтай. Харшилтай ч гэж дээ, камерын өмнө уул уурхайг буруутгах атлаа камерын ард уул уурхайгаас татаас авна, тендер авна. С.Ганбаатар гэхэд “Эрдэнэс Тавантолгой”-гоос эхнэртээ 22.8 тэрбумын хөрс хуулалтын ажил авч өгсөн нь нүүрсний сонсголын үеэр ил болсон. Эхнэрийнх нь мэдээлэл ил болонгуут, С.Ганбаатар ширээн дээрээ унтсан дүр эсгэж буй нь зураг, бичлэг нь бий.

Бараг таван жилийн өмнө С.Ганбаатар Оюутолгойн гэрээтэй асуудлаар өлсгөлөн зарлахдаа “400 тэрбум ам.долларын баялаг Монголдоо ирэх замдаа гарсан” гэсэн ярилцлага өгч байсан ч удаатай. Өдгөө тэрбээр “Оюутолгойн 34 хувийг авах хэрэггүй гэж би шаардлага хүргүүлж байсан” гэх утгатай ярилцлага өгөөд зогсож буй нь ёстой үнэгэн зальтай хүний үг болов уу. Түүнтэй нэг тэрэгний хоёр гуя, нэг эзний хоёр зарц болоод явдаг Ц.Даваасүрэн хүртэл Багануурын цахилгаан станцыг зогсоосноо мартчихаад “Багануурын станцыг намайг сайд болоод очиход гэрээ байгуулагдчихсан байсан. Улаанбаатарт баригдах тавдугаар станцын төслийг зогсоогоод энэ гэрээг байгуулсан байсан. Тэр үед "баахан Хятад ажилчид орж ирэх гэж байна" гэсэн зүйлийг Аюулгүй байдлын зөвлөл дээр яриад Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөс энэ төслийг хэрэгжүүлэхгүй байх албан бичгийг Эрчим хүчний яаманд ирүүлсэн байдаг” гэж худлаа яриад сууж байна. Багануурын цахилгаан станцыг барих гэж баахан хятад орж ирэх нь гэж улстөржүүлж байгаад төслийг унагаасан хүмүүсийн нэг нь Ц.Даваасүрэн өөрөө шүү дээ.

Э.Болормаа гишүүн “Халзан бүрэгтэй төслийг яагаад сэргээж байгаа юм бэ, энэ бол Ховд аймгийн иргэдэд ноцтой төсөл” гээд “хохирогчийн дүрд” тоглоод явж байна. О.Батнайрамдал “Оюутолгой”-той зууралдаад байвал олон таалагдана гээд ойлгочихсон байх жишээний.

Энэ мэтээр эдийн засгаа хорлосон хөгшин,залуу популистуудад хэлэх үг байна: Тонил цаашаа.

Х.ДАГИНАС