COP17: Ногоон уриа VS саарал бодит байдал

Монгол Улс хогоо ангилан ялгаж чаддаггүй. Хуванцраа дахин боловсруулах тогтолцоо ч хөгжөөгүй. Хот орон нутгийн хогийн цэгүүд нь булж устгахаас өөр технологи нэвтрүүлж чадаагүй байхад “Хуванцаргүй СОP17” уриалга дэвшүүлэх нь бодит байдалтай зөрчилдсөн пиар боллоо, Б.Батбаатар сайд аа.

Ногоон бодлого ярьсан ч нүүрсэндээ түүртсэн Монгол

Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын суурь конвенцын Талуудын бага хуралд (COP) Монгол Улсын төр, засгийн тэргүүнүүд сүүлийн жилүүдэд идэвхтэй оролцож, индрээс байр сууриа илэрхийлсээр ирсэн. Тухайлбал, 2024 онд Бакуд болсон COP29-д Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх оролцож, “Монгол Улс Парисын хэлэлцээрээр хүлээсэн үүрэг амлалтаа биелүүлэхийн төлөө бүхий л боломжоо дайчилна” хэмээн мэдэгдсэн.

Тиймээс ч НҮБ-ын байгаль орчны суурь гурван конвенцын нэг Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын Талуудын 17 дугаар бага хурлыг (COP17) Монгол Улс ирэх 8-р сард зохион байгуулах үүрэг хүлээж аваад байна. Нийт газар нутгийнх нь 70 гаруй хувь цөлжилт, газрын доройтолд нэрвэгдсэн манай улсын хувьд COP гэдэг асуудлаа олон улсын бодлогын тавцанд танилцуулах, санхүүжилт татах алтан боломж. Гэвч одоогоор энэ тухай олон нийт төдийлэн ойлголтгүй байна. "Дэлхийн 197 оныг нэгтгэсэн Цөлжилттэй тэмцэх тухай конвенцын удирдах байгууллагын бага хуралд оролцох 10 мянга орчим зочид төлөөлөгчийг Улаанбаатарт хүлээж авах нь. Засгийн газар $1-1.5 тэрбум хөрөнгө оруулалт татна" гэсэн зорилго тавьсан гэдгээс өөр мэдээлэл хэрэгтэй байна.

Гол нь, Монгол Улсад ямар боломж бий болсон, ямар санаачилга гаргах вэ, санхүүжилт татах төслүүд бэлэн үү, бэлтгэлээ хангаж чадсан уу гэх зэрэг асуултын хариуг нийтээрээ хэлэлцэж, эрвийх дэрвийхээрээ зүтгэх цаг. Гэхдээ үүнд салбарын яам нь манлайлагч байх ёстой.

Монгол Улс зочдын анхаарлыг татах тодорхой санаачилга, санхүүжилт татах бэлэн төсөл, бодит үр дүнтэй бодлогын жишээ үзүүлэх ёстой. Харамсалтай нь бидэнд энэ бүгд бий юу. Эсвэл мөрөө хавчаад, толгойгоо сэгсрээд зогсох уу.

Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны хаягийг Байгаль орчин, уур амьсгалын яам болгож, Иргэний зориг- Ногоон намын даргыг сайдаар томилсноос өөр дорвитой бодлогын шилжилт байна уу.

Парисын хэлэлцээрээр хүлээсэн үүргээ тайлагнахад ердөө дөрвөн жил үлдсэн байтал улс орон даяараа нүүрсний цахилгаан станцдаа санаа зовсоор л байна.

Хөдөө аж ахуйн салбарт олгосон хөнгөлөлттэй зээл нь малын чанарыг бус малын тоог өсгөж, бэлчээрийн доройтлыг улам гааруулсан.

Дэлхий нийт Евро-5 стандарт руу шилжчихсэн байхад бид ОХУ-аас зөвхөн Монголд зориулж үйлдвэрлэсэн, 50 дахин их хүхрийн исэл ялгаруулдаг АИ92-оо импортолсоор. Улаанбаатарын утааг багасгана гээд сайжруулсан түлшээ хэдэнтээ сольж, тэрбум тэрбумаар нь мөнгө цацсан ч ахиц энэ гэх тоо баримт алга.

Өнөөдрийг хүртэл огт сайжруулж чадаагүй хог хаягдлын салбар гээд бодит байдал саарал байна.

“Хуванцаргүй COP17” бодит пиар мөн үү?

Иргэд нь хогоо ангилан ялгаж сураагүй, нийслэл, орон нутгийн хогийн цэгүүд нь булж устгадаг хэвээр, хуванцар дахин боловсруулах тогтолцоо бүрдээгүй нөхцөлд БОУАӨЯ “Хуванцаргүй COP17” уриалга дэвшүүлж байгаа нь бодит байдлаас тасарсан пиар мессэж биш үү.

Магадгүй энэ уриа зөвхөн COP17-ын албан ёсны арга хэмжээний хүрээнд нэг удаагийн хуванцар сав, гялгар уут, сурталчилгааны материал ашиглахгүй гэсэн санаа байж болох. Өөрөөр хэлбэл, улс орны бодит байдлыг биш, зохион байгуулагчийн хариуцлагын түвшинг илэрхийлсэн уриалга гэж бодъё.

Гэвч 10 мянган зочинд “ногоон” стандарт мөрдөөд, Улаанбаатарын гудамжинд бодит байдал өөр байвал энэ зөрүүг дэлхийн хэвлэл мэдээллийнхэн, иргэний нийгэм анзаарахгүй өнгөрнө гэж найдах нь гэнэн хэрэг. Энэ уриалга бол хязгаарлагдмал хүрээнд, хэмжигдэхүйц зорилт гэдгээ ил тод тодотгохгүй бол шүүмжлэлийн бай болох нь тодорхой.

Амлалт ба гүйцэтгэл: Тоо худлаа хэлдэггүй

Манай нэг дарга тоо худлаа хэлдэггүй гэдэг. Тэгвэл байгаль орчны салбарынхаа тоог харъя. 2030 он гэхэд Монгол Улс хүлэмжийн хийн ялгарлаа 22.7%-иар, өөрөөр хэлбэл, 16.89 сая тонн CO₂-ийн дүйцэхүйц хэмжээгээр бууруулна гэж амласан. Гэтэл Уур амьсгалын үндэсний хорооны энэ сарын 20-ны хурлаар 2020–2024 онд зорилтын хэрэгжилт ердөө 39.7%, 1.5 тэрбум мод тарихаас 127.9 саяыг л тарьсан гэх мэдээлэл танилцуулав.

Магадгүй уриа, тайлан дээрээ гоё харагдаж болох ч бодит байдалд хангалтгүй, ичмээр гүйцэтгэл.

Боломж байна, ашиглах эсэх нь сайдаас шалтгаалах уу?

БОУАӨ-ын сайд Б.Батбаатарын багцад COP17-д зориулж барилга байгууламжид 150 тэрбум, тоног төхөөрөмжид 65 тэрбум төгрөг суулгасан ч зураг төсөл, ТЭЗҮ, үр ашгийн тооцоо дутуу гэсэн үндэслэлээр 50 тэрбумыг 2027 он руу шилжүүлсэн.

Гэтэл сайд 2025 оны 6-р сард ажлаа авахад COP17-г зохион байгуулах нь тодорхой байсан. Өөрөөр хэлбэл, цаг хугацаа байсаар атал бэлтгэл хангалтгүй явсан нь төсөв хэлэлцэх үеэр ил болсон.

COP бол олон улсын байгаль орчны Green Climate Fund (GCF), Global Environment Facility (GEF) болон газрын доройтлыг сааруулах тусгай сангууд идэвхтэй ажилладаг санхүүжилтийн том талбар.

GEF гэхэд 2006 оноос хойш нийт $ 5.2 тэрбумыг тогтвортой газар ашиглалтын төсөл, үйл ажиллагаанд зарцуулсан байна. Энэ мөнгө 19.7 сая га талбайг сэргээх, 74 сая га талбайг тогтвортой удирдах үйл ажиллагаанд зориулагджээ.

Саудын Арабын Эр-Риядад 2024 онд болсон СОP16-ын үеэр 80 гаруй оронд зориулсан нийт $12 тэрбумын амлалт өгсөн байдаг. Тэгвэл СОP-оор Энэтхэг 26 сая га газрыг сэргээх төсөлд $1.5 тэрбум, Кот-д Ивуэр “Африкийн Ногоон бүс” санаачилгаараа $2.5 тэрбумыг татсан гэх мэт бодит жишээ олон.

Монгол ч мөн адил зохион байгуулагч орны давуу талаа ашиглавал донор байгууллагуудтай шууд хэлэлцээ хийх, үндэсний төслөө нүүр тулан танилцуулах, туршилтын бүс, загвар төсөл санал болгох боломж бодитоор нээгдэнэ. Ашиглаж чадвал мөнгө татна. Чадвал л шүү дээ.

Гадаад харилцаандаа Монгол Улс “гуравдагч хөрш”-ийн бодлогын зөөлөн хүчийг харуулах, цөлжилтөд өртсөн орнуудын дунд туршлага хуваалцагч, хөгжиж буй орнуудын хооронд зуучлагч болох боломж бас бий.

Харамсалтай нь бидний гар дээр “Тэрбум мод”-оос өөр анхаарал татах төсөл юусан билээ.

COP17 бол улс төрийн, улстөрчийн шоу ердөө ч биш. Иймд БОУАӨ-ын сайд Б.Батбаатарт хийх ажил, тайлагнах үүрэг бүр ч их байна.

Монгол Улс COP17-г нэг удаагийн шоу болгох уу, эсвэл бодит өөрчлөлтийн эхлэл болгох уу?