Энэтхэг-АНУ-ын худалдааны шинэ гэрээ

Дэлхийн хамгийн олон хүн амтай ардчилсан улс болох Энэтхэг болон дэлхийн хамгийн том эдийн засаг болох АНУ-ын хооронд байгуулагдаж буй худалдааны иж бүрэн гэрээ нь олон улсын анхаарлын төвд байна. АНУ-ын засаг захиргаа "Хятадаас хамааралтай нийлүүлэлтийн сүлжээг салгах" (Decoupling/De-risking) бодлогоо эрчимжүүлж байгаа энэ үед Энэтхэг дэлхийн үйлдвэрлэлийн шинэ төв болох амбицаа энэхүү гэрээгээр баталгаажуулахыг зорьж байна.

Гэсэн хэдий ч энэ нь зөвхөн тарифын хөнгөлөлт биш, харин хүнс, технологи, визний асуудлыг хамарсан маш нарийн төвөгтэй "наймаа" болоод байна.

Гэрээний хамгийн чухал хэсэг нь iCET (Критик ба шинээр гарч ирж буй технологийн санаачилга)-ийн хүрээнд хийгдэж буй тохиролцоо юм.

АНУ-ын компаниуд (Micron, NVIDIA зэрэг) Энэтхэгт хагас дамжуулагчийн (чипний) үйлдвэр барихад зориулж, Энэтхэгийн Засгийн газраас асар их татаас авах, харин АНУ-ын тал технологийн ноу-хаугаа хуваалцахаар тусгажээ.

General Electric (GE) компани байлдааны онгоцны хөдөлгүүрийг Энэтхэгт хамтран үйлдвэрлэх зөвшөөрөл авсан нь түүхэн үйл явдал болов. Энэ нь Энэтхэгийг Оросын зэвсгийн хамаарлаас гаргах АНУ-ын алсын хараа юм.

АНУ-ын фермерүүд Энэтхэгийн зах зээлд сүүн бүтээгдэхүүн, алим, хушга зэрэг бүтээгдэхүүнээ бага тарифаар гаргахыг шаардаж байгаа нь тус улсын дотоодын улс төрд хамгийн их маргаан дагуулж байна.

Ерөнхий сайд Нарендра Модигийн засаг захиргаа хэдэн зуун сая фермерийнхээ эрх ашгийг хамгаалах үүрэгтэй. Америкийн хямд хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн орж ирснээр Энэтхэгийн жижиг тариаланчид дампуурах эрсдэлтэй тул Энэтхэгийн сөрөг хүчин үүнийг "үндэсний эрх ашгаас урвасан хэрэг" гэж шүүмжилж байна.

Худалдааны хэлэлцээрийн хүрээнд Энэтхэгийн тавьж буй гол нөхцөл бол H-1B визний квотыг нэмэгдүүлэх юм.

Энэтхэгийн мэдээллийн технологийн (IT) аваргууд (Infosys, TCS) АНУ-д мэргэжилтнүүдээ илгээхэд тулгардаг визний саадыг арилгахыг хүсэж байна.

Харин Трампын засаг захиргаа "Америк ажилчин" гэсэн бодлого баримталж байгаа тул энэ асуудал дээр талууд тохиролцоонд хүрэхэд хамгийн хэцүү байгаа бөгөөд хэлэлцээг гацаах гол хүчин зүйл болоод байна.

АНУ-ын эмийн компаниуд патент хамгаалалтаа чангатгахыг шаардаж байгаа нь Энэтхэгийн хямд "генерик" эмийн үйлдвэрлэлийг боомилж, эм тарианы үнийг өсгөнө гэсэн айдас байна.

"China Plus One" буюу дэлхийн томоохон корпорацууд үйлдвэрлэлээ Хятадаас гаргаж, Энэтхэг рүү шилжүүлэхэд анхаарч байна.

Энэтхэг-Номхон далайн бүс нь АНУ-ын хувьд Энэтхэг бол Хятадын өсөлтийг тэнцвэржүүлэх цорын ганц ардчилсан хүч. Тиймээс эдийн засгийн зарим алдагдлыг хүлээж байсан ч Энэтхэгтэй холбоотон байх нь Вашингтонд чухал юм.

2026 оны Энэтхэг-АНУ-ын худалдааны гэрээ нь "Хорвоогийн хамгийн том наймаа" болох уу, эсвэл "Дутуу төрсөн гэрээ" байх уу гэдэг нь ирэх долоо хоногт болох эцсийн шатны хэлэлцээрээс шалтгаална.

Хэрэв талууд харилцан буулт хийж чадвал:

Дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээнд Энэтхэгийн эзлэх жин огцом өснө.

АНУ-ын технологи Энэтхэгийн асар том зах зээлд гүн нэвтэрнэ.

Гэвч Энэтхэгийн дотоодод нийгмийн эсэргүүцэл, фермерүүдийн жагсаал эрчимжих эрсдэлтэй.

Энэхүү гэрээ нь манай улсын (Монголын) эдийн засагт ч шууд бусаар нөлөөлж магадгүй. Учир нь, бүс нутгийн тоглогчид хүчээ зузаатгахын хэрээр түүхий эдийн урсгал өөрчлөгддөг.