Сарнайн дипломат ажиллагаа: ТОГЛООМ ОДОО Л ЭХЭЛЖ БАЙНА

The Wall Street Journal

БЭЭЖИН. Баасан гаригт АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын Хятад улсад хийсэн төрийн айлчлал албан ёсоор өндөрлөж, түүний хөлөглөсөн "Air Force One" (Ерөнхийлөгчийн тусгай хөлөг) онгоц Бээжингийн олон улсын нисэх онгоцны буудлын өтгөн манан дундаас хөөрөх үеэр хоёр тал харилцаандаа томоохон "шинэчлэл" (reset) хийж чадсанаа тунхаглан сайшаацгаав. Гэвч энэхүү харилцааны шинэчлэл гэж яг юуг хэлж байгаа, цаашид ямар замаар явах вэ гэдэг дээр талууд эрс тэс, өөр байр суурь, ойлголттой байна.

Ерөнхийлөгч Трампын хувьд энэхүү алхам нь Хятадын асар том зах зээлийг Америкийн бизнесийн салбарынханд нээлттэй болгох болон харилцан ашигтай худалдааны зарчмыг хэрэгжүүлэх тухай асуудал юм. Энэ нь түүнийг ерөнхийлөгчийн эхний бүрэн эрхийн хугацаандаа Бээжингийн эсрэг илүү хатуу, шүүмжлэлтэй байр сууриасаа буцаж, өмнө нь орхисон байсан АНУ-ын уламжлалт бодлогыг эргэн сэргээж буй хэрэг бөгөөд Америкийн эдийн засгийн ашиг сонирхлыг урт хугацаанд хамгаалах эрмэлзэлтэй байна.

Нөгөө талд, Хятадын дээд удирдагч Ши Жинпин харин "стратегийн тогтвортой байдал"-ыг хамгаалахад илүү их ач холбогдол өгч байна. Түүний хүсэж буй зүйл бол Вашингтоны зүгээс Бээжингийн эдийн засаг болон геополитикийн өсөлт, нөлөөллийн тэлэлтэд ямар нэгэн байдлаар саад тотгор учруулахгүй байх, тогтвортой харилцааг бий болгох явдал юм.

Харилцаагаа тогтвортой түвшинд хадгалах гэсэн энэхүү харилцан хүсэл эрмэлзэл нь олон жилийн турш хоёр улсын хооронд үргэлжилсэн гүн гүнзгий дайсагнал, бие биенээ үл итгэсэн сөргөлдөөний дараа гарч буй томоохон өөрчлөлт, шилжилт гэж тооцогдож байна.

Бээжинд төвтэй Хятад ба даяаршил төвийн (Center for China and Globalization) үүсгэн байгуулагч Хенри Ван энэ талаар дараах тайлбарыг өглөө: -"Стратегийн өрсөлдөөний гүн ангалаас 'стратегийн тогтвортой байдал' руу шилжих алхам хийнэ гэдэг бол маш том, түүхэн эргэлт юм. Бид олон улсын харилцааны шинэ хэвийн нөхцөл (new normal) рүү алхан орж байна. Энэхүү дээд хэмжээний уулзалт нь Дональд Трампын анхны засаглалын үеэс эхлэн туйлын хүнд, ээдрээтэй замаар явж ирсэн АНУ-Хятадын харилцааны дараах томоохон эргэлтийн цэг (inflection point) боллоо."

Гэсэн хэдий ч, энэхүү хоёр өдрийн төрийн айлчлалын үеэр гаднаа харагдсан найрсаг уур амьсгал, дипломат ёслолын өнгөн талын цаана нь дэлхийн геополитикийн тавцанг хэдийд ч тогтворгүй болгож, бүтэц тогтолцоог нь нурааж чадахуйц маш ширүүн, гүн гүнзгий өрсөлдөөн байсаар байна.

ГҮНЗГИЙРСЭН ЗӨРЧИЛДӨӨНҮҮД БА ГЕОПОЛИТИКИЙН СОРИЛТУУД

АНУ болон БНХАУ-ын хооронд үл ойлголцол, үндсэн сөргөлдөөн үүсгэж буй дараах томоохон сорилтууд хэвээр үлдлээ.

1. Тайванийн тусгаар тогтнол, аюулгүй байдлын асуудал: Хятад улс өөрийгөө удирдах засаглалтай, ардчилсан тогтолцоо бүхий Тайвань арлыг өөрийн салшгүй газар нутаг хэмээн зоригтойгоор, тууштай нэхэмжилж байгаа бөгөөд АНУ нь Тайванийг өөрийгөө хамгаалах хангалттай зэвсэг хэрэгслээр хангах хууль ёсны болон стратегийн үүрэг хүлээсэн байдаг.

2. Номхон далай дахь цэргийн идэвхжилт: Хятадын зэвсэгт хүчин Баруун Номхон далайн бүс нутагт улам бүр түрэмгий, идэвхтэй авирлаж байгаа нь АНУ-ын бүс нутаг дахь холбоотнуудыг (ялангуяа Япон, Өмнөд Солонгос зэрэг орнуудыг) гүнээ түгшээж байгаа төдийгүй Вашингтоны зүгээс тус бүс нутагт үзүүлэх цэргийн болон геополитикийн нөлөөнд ноцтой сорилт үүсгэж байна.

3. Ираныг дэмжих Бээжингийн бодлого: Трамп айлчлалынхаа үеэр онцгойлон хөндсөн Хятад улсын Иранд үзүүлж буй эдийн засаг, улс төрийн дэмжлэг нь тус дэглэмийг цөмийн хөтөлбөрөөсөө бүрмөсөн татгалзах, Ойрхи Дорнод дахь цэргийн түрэмгийллээ зогсоохыг шаардсан АНУ-ын олон улсын хүчин чармайлт, тавьсан хориг арга хэмжээнүүдийг сулруулах, нураах эрсдэлийг дагуулж байна.

Эдгээр гүн гүнзгий санал зөрөлдөөнүүд нь Дональд Трампын зүгээс өөрийн "найз" хэмээн олонтаа нэрлэдэг Хятадын удирдагч Ши Жинпинийг бишрэх, түүнд хүндэтгэл үзүүлэх сэтгэлийг нь огтхон ч хөргөсөнгүй. Трамп өөрийг нь угтан авсан сүр жавхлант, өндөр хэмжээний албан ёсны ёслолын арга хэмжээнээс эхлээд айлчлалын хоёр дахь өдөр Бээжин дэх Хятадын дээд удирдлагын төв ордон болох Жуннанхай цогцолбороор хамтдаа хийсэн зугаалга хүртэлх бүх хүлээн авалтыг гайхан биширч байлаа.

Айлчлалын туршид Ши Жинпин АНУ-ын үе үеийн засаг захиргаа Хятадын өсөлтийг хязгаарлах, олон улсын тавцанд хазаарлан барихыг тууштай оролдож байсан хэдий ч Хятад улс АНУ-тай үүссэн зөрүүг хурдацтай нөхөж, дэлхийн хэмжээний тэргүүлэх супер гүрэн болж чадсаныг ил тод харуулахыг зорив. Ерөнхийлөгч Трамп үүнд маш их сэтгэгдэл төрсөн гэдгээ нуулгүй илэрхийлж, Бээжингийн зүрхэнд орших удирдлагын ордонд байхдаа "Манай хоёр орны харилцаа маш бат бөх, хүчирхэг байна" хэмээн мэдэгдсэн юм.

ХУДАЛДААНЫ ТОДОРХОЙГҮЙ БАЙДАЛ БА "БОИНГ"-ИЙН ГЭРЭЭ

Ерөнхийлөгч Трамп Бээжингээс мордохдоо ямар нэгэн тодорхой, албан ёсны худалдааны хэлэлцээрийн нарийн ширийн зүйл заалтуудыг олон нийтэд танилцуулсангүй. Дараа нь тэрбээр "Air Force One" онгоцонд явж байхдаа сэтгүүлчдэд Хятад улс Америкийн шар буурцгийг асар их хэмжээгээр худалдан авахаар тохиролцсон тул Америкийн фермерүүд туйлын сэтгэл хангалуун байх болно гэж хэлжээ. Үүнээс гадна Трамп Ши Жинпинтэй Ираны газрын тосыг худалдан авдаг Хятадын компаниудад тавьсан АНУ-ын хориг арга хэмжээг цуцлах, зөөлрүүлэх асуудлыг нухацтай хэлэлцсэн гэж нэмж хэлэв.

Айлчлалын үеэр түүний зүгээс хийсэн цорын ганц нарийн, тодорхой тоо баримттай мэдэгдэл нь Хятад улс Америкийн "Боинг" (Boeing) компаниас 200 агаарын хөлөг худалдаж авахаар тохиролцсон тухай байв. Гэвч энэ тоо нь зах зээлийн шинжээчдийн анх хүлээж байсан 500 онгоцны захиалгаас хавьгүй бага байсан тул олон улсын хөрөнгийн зах зээл дээр тус компанийн хувьцааны ханш даруй бараг 4 хувиар унахад хүрсэн байна.

Бээжинд болсон уулзалтын ерөнхий уур амьсгал, гол үр дүн нь АНУ-ын зүгээс болон Хятадаас ирж буй эдийн засаг болон үндэсний аюулгүй байдлын заналхийллийг таслан зогсоох, сулруулахыг хичээж ирсэн сүүлийн 10 жилийн сөргөлдөөнт үе шатыг эцэс болгохыг Трамп, Ши Жинпин нар хоёулаа эрмэлзэж буйг тод харууллаа.

Жишээлбэл, Трамп Бээжинд байхдаа "Fox News" сувагт өгсөн ярилцлагадаа Хятадын зүгээс явуулж буй тагнуулын үйл ажиллагаа болон Америкийн өндөр технологийн оюуны өмчийг хулгайлж буй талаарх олон нийтийн болгоомжлолыг тийм ч ноцтой биш мэтээр дурдаж, намсгахыг хичээсэн байна. Мөн түүний засаг захиргаа өмнө нь Хятад оюутнуудыг АНУ-аас албадан гаргана гэж заналхийлж байсан бол энэ удаад АНУ-д илүү олон Хятад оюутан суралцахыг зөвшөөрөх, визийг хөнгөвчлөх тухай санааг дэвшүүлж, уян хатан байдал үзүүлэв.

Нөгөө талаас, Ши Жинпин Трампаас, ялангуяа гадаад худалдааны салбарт илүү тогтвортой, урьдчилан таамаглаж болохуйц байдлыг хүсэж байна. АНУ-ын зүгээс өмнө нь ногдуулсан гаалийн тарифууд Хятадын эдийн засгийн өсөлтийн гол тулгуур багануудад хүнд цохилт болсон бөгөөд энэ нь Хятадын дотоодын зарим хүрээнд Ши Жинпиний эдийн засгийн удирдлага, гаргасан шийдвэрүүдийг шүүмжлэхэд хүргээд байсан үетэй давхацсан тул Бээжингийн хувьд энэ намжилт туйлын хэрэгцээтэй байсан юм.

ТАЙВАНИЙН ЭМЗЭГ СЭДЭВ БА ДАЙНЫ ЭРСДЭЛ

Гэвч Ши Жинпиний хувьд Тайванийн асуудал бол хамгийн чухал улаан шугам нь бөгөөд эцсийн дүндээ АНУ-тай тогтоосон харилцааг бүрмөсөн сэргээх эсвэл бүрмөсөн нураах гол хүчин зүйл хэвээр байна. Ши Жинпин пүрэв гарагт хэлэхдээ, Бээжингийн зүгээс өөрийн хяналтандаа авахыг тууштай хүсэж буй өөрийгөө удирдах ардчилсан тогтолцоотой тус арлын эргэн тойрон дахь хурцадмал байдал, үл ойлголцлыг буруу удирдвал хэдийд ч "туйлын аюултай нөхцөл байдал" үүсэж болзошгүйг хатуу анхааруулсан юм. Энэ нь дэлхийн хоёр том гүрний хооронд шууд цэргийн дайн дэгдэх бодит эрсдэл байгааг шууд бусаар сануулсан хэрэг байв.

Трамп айлчлалаас буцах замдаа онгоцонд явсан сэтгүүлчдэд "Тэр (Ши Жинпин) Тайванийг Хятадын эсрэг өөрийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэл хийхийг харахыг огт хүсэхгүй байгаа, учир нь энэ нь маш хүнд, ширүүн сөргөлдөөнд хүргэнэ" гэж хэлсэн боловч үүндээ бас төдийлөн итгэл муутай байв.

Ерөнхийлөгч Трамп Хятадын удирдагчид хандаж, хэрэв мөргөлдөөн гарвал АНУ Тайванийг цэргийн хүчээр хамгаалах эсэх талаар тодорхой хариулт өгөхөөс татгалзсан бөгөөд дараа нь "Бидэнд хамгийн хэрэггүй зүйл бол дайн" гэж хэлжээ.

Хятад улс Тайванийн чиглэлээр АНУ-аас дараах тодорхой буултуудыг шаардаж байна. Тайванийн тусгаар тогтнолыг "дэмжихгүй байх" гэсэн одоогийн дипломат томьёоллоос ухарч, үүнийг "олон нийтийн өмнө ил тод эсэргүүцэх" гэсэн жижиг боловч стратегийн хувьд маш чухал үг хэллэгийн шилжилт хийхийг хүсэж байна.

Өөрийгөө удирдах ардчилсан засаглалтай тус аралд АНУ-ын зүгээс худалдах, нийлүүлэх хамгаалалтын зэвсэг хэрэгслийн хэмжээг эрс хязгаарлахыг шаардаж байна.

Ши Жинпин мөн АНУ-тай тогтоосон хэлхээ холбоог өндрөөр үнэлж, Хятадын хүчирхэгжин мандаж буй явдал нь АНУ-ын үндэсний аюулгүй байдалд ямар нэгэн заналхийлэл учруулахгүй гэдгийг нотлохыг хичээв. Тэрээр пүрэв гаригт Трампад зориулсан төрийн хүндэтгэлийн оройн зоог дээр хэлсэн үгэндээ: -"Хятад үндэстний агуу сэргэн мандалтыг цогцлоох болон Америкийг дахин агуу болгох (Make America Great Again) үйл хэрэг хамтдаа, харилцан бие биенээ дэмжин зэрэгцэн оршиж болно" хэмээн онцлон тэмдэглэжээ.

Энэхүү харилцааны эргэлт, дулаарал нь олон сарын турш үргэлжилсэн хөшигний ардах дипломат бэлтгэл ажлын үр дүн байв. Өнгөрсөн жил АНУ Хятадын эсрэг зарим тохиолдолд 100 хувиас давсан өндөр тариф ногдуулсан бөгөөд үүний хариуд Бээжин АНУ-ын өндөр технологийн үйлдвэрлэлд нэн чухал ач холбогдолтой газрын ховор элементийн экспортыг хязгаарласан билээ. Үүний дараа Трамп, Ши Жинпин нар аравдугаар сард Өмнөд Солонгост уулзаж, тарифыг эрс бууруулсан худалдааны түр эвлэрлийг байгуулсан юм.

Гэвч Хятад улс Америкийн зарим үйлдвэрлэлд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг газрын ховор элементийн экспортыг хязгаарласны дараа Бээжингийн олон шинжээчид Трампын энэхүү харилцаанд хандах хандлага өөрчлөгдсөнийг анзаарчээ. Хенри Ван хэлэхдээ "Хятад улс арван жилийн өмнө хариу цохилт өгч чаддаггүй байсан. Харин одоо АНУ хатуу тоглоом тогловол Хятад ч мөн адил хатуу тоглож чадна" гэсэн байна.

"ИХ ХОЁР" (G-2) БА ИРЭЭДҮЙН ХАРИЛЦААНЫ ТӨЛӨВ

Сүүлийн саруудад Трамп туслахууддаа Ши Жинпинтэй хийх дээд хэмжээний уулзалтын төлөвлөгөөг нураахгүй байхыг үүрэг болгож, АНУ-Хятадын түншлэлийг "G-2" буюу "Их Хоёр" хэмээн нэрлэж, эдгээр хоёр супер гүрэн дэлхийн тавцанд давамгайлж буйг хүлээн зөвшөөрсөн юм. Хятадын тал эдгээр дохиог уншиж, энэхүү уулзалтыг өөрийн байр сууриа бататгах боломж гэж харсан байна.

Ерөнхийлөгч асан Жо Байдены Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд Хятадын асуудлыг хариуцаж байсан Раш Доши Хятадын талаар хэлэхдээ "Тэд өөрсдөд нь ашигтай байдлаар түр эвлэрлийг бэхжүүлэхийг хичээж байна. Бээжин энэхүү тохиролцоог Трампын бүрэн эрхийн хугацаанаас цааш үргэлжлүүлэх, эсвэл Трамптай хийсэн энэхүү түр зуурын ойлголцлыг ирээдүйн харилцааны суурь бааз болгон ашиглахыг хүсэж байна" гэв.

Гэвч Вашингтон болон Бээжингийн харилцааны үндсэн чиглэлийг өөрчлөхөд ердөө нэг удаагийн найрсаг уулзалтаас хавьгүй илүү зүйл шаардлагатай болно.

Трамп Хятадад найрсаг өнгө аясаар хандаж байгаа хэдий ч Бээжингийн эсрэг хатуу бодлого баримталдаг засаг захиргааг удирдсан хэвээр байна. Сүүлийн долоо хоногуудад АНУ-ын зүгээс дараах арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлсэн. Ойрхи Дорнод дахь АНУ-ын цэргийн баазуудыг чиглэсэн Ираны халдлагад тусалсан гэх сэжиг бүхий Хятадын аж ахуйн нэгжүүдэд хориг тавьсан. Бээжинг Америкийн компаниудаас хиймэл оюун ухааны (AI) технологийг хулгайлсан гэж буруутгасан.

АНУ-ын Хууль зүйн яам Хятадад хууль бусаар тусалсан гэж сэжиглэгдэж буй хүмүүс, түүний дотор Америкийн улс төрчдөд эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж байна.

Иран дахь дайн болон АНУ-ын Тайванийн өмнө хүлээсэн үүрэг хариуцлага зэрэг нь эдийн засаг, худалдаанд төвлөрсөн энэхүү дээд хэмжээний уулзалтын уур амьсгалыг аль хэдийн бүрхэгдүүлсэн бөгөөд цаашдын ахиц дэвшлийг нураах аюултай хэвээр байна.

Трамп Бээжинд ирэхдээ эдийн засгийн хувьд Хятадаас ихээхэн хамааралтай Иранд шахалт үзүүлж, АНУ-ын шаардлагыг биелүүлэн мөргөлдөөнийг зогсоохыг Хятадын талаас хүссэн юм. Уулзалтын үеэр Трамп Ши Жинпинтэй Ираны асуудлаар санал нэгдсэн гэдгээ илэрхийлж, Бээжингийн тал Хормузын хоолойгоор дамжин өнгөрөх хөлөг онгоцны хөдөлгөөн чөлөөтэй байх ёстой бөгөөд Тегеран хэзээ ч цөмийн зэвсэгтэй болж болохгүй гэдэг дээр санал нэгдсэнийг тэмдэглэв. Гэвч Хятадын Гадаад хэргийн яам уулзалтын дундуур мэдэгдэл гаргаж, "Энэхүү дайныг анхнаасаа хэзээ ч эхлүүлэх ёсгүй байсан" гэсэн хатуу бөгөөд шууд мессежийг өгсөн юм.

Хоёр удирдагч ирэх есдүгээр сарын 24-нд Цагаан ордонд дараагийн дээд хэмжээний уулзалтаа хийхээр төлөвлөсөн бөгөөд энэ жил болох олон улсын хоёр ч арга хэмжээний үеэр уулзаж магадгүй байна. Шинжээчдийн үзэж байгаагаар, цуврал уулзалтууд үргэлжлэх нь Тайванийн эрх ашгийг хохироож болзошгүй юм. Учир нь Тайбэй хот АНУ-аас олон тэрбум долларын өртөгтэй зэвсгийн багц авахаа хүлээж байгаа бөгөөд Трамп дараагийн уулзалтаас өмнө Ши Жинпинийг уурлуулахгүйн тулд энэхүү нийлүүлэлтийг хойшлуулж магадгүй байна.

Үүний зэрэгцээ, Трамп Бээжинд хийсэн айлчлалынхаа үеэр Ши Жинпинтэй тохиролцсон нэгэн жижиг "хувийн" хэлэлцээртээ сэтгэл хангалуун үлдсэн байж болох юм. Жуннанхайн цэцэрлэгт хүрээлэнгээр зугаалж байхдаа Трамп том сарнай цэцэгсийг биширч, тэдгээрийг "хэний ч харж байгаагүй хамгийн үзэсгэлэнтэй сарнай цэцэгс" хэмээн дуудсан байна.

Ши Жинпинь үүний хариуд өөрийн ажилтнууддаа Цагаан ордны Сарнайн цэцэрлэгт суулгах цэцгийн үрийг АНУ руу илгээхийг даалгажээ.